برخلاف زنان که با تعداد مشخصی تخمک متولد میشوند، تولید اسپرم در بدن مردان یک فرایند ۲۴ ساعته است. مردان هر روز شانس دوباره برای باروری دارند. به عبارت دیگر حتی اگر آزمایش اسپرموگرام خبر از «ضعف» بودن کیفیت اسپرم بدهد، این شرایط می تواند در دوره بعدی تولید اسپرم تغییر و بهبود یابد. در این مقاله می خواهیم روش هایی را برای تقویت اسپرم ضعیف بیان نماییم تا بهترین وضعیت باروری را شاهد باشیم.
چرخه تولید اسپرم (اسپرماتوژنز) حدود ۷۴ تا ۹۰ روز طول میکشد. هر تغییری که امروز در سبک زندگی بدهید، نتیجهاش را سه ماه دیگر در آزمایش اسپرم میبینید.
بیشتر بدانید: همهچیز درباره آزمایش اسپرم: روش انجام، آمادگیها، تفسیر نتایج، هزینه و امکان تست در خانه
باروری نرمال در مردان چه شکلی است؟
متاسفانه بیشتر مردان قبل از این که آگاهی از وضعیت اسپرم خود داشته باشند شروع به خوردن مکمل های مختلف می کنند. مکمل هایی که مشخص نیست چه پارامتری را باید تقویت نمایند. بهتر است قبل از شروع مصرف مکمل فرد بداند که کجای کار میلنگد.
کیفیت اسپرم روی سه پایه اصلی بنا شده که اگر یکی از آن ها دچار اختلال باشد، بارداری طبیعی تقریباً غیرممکن میشود:
- تعداد (Count): آیا اسپرم کافی برای رسیدن به تخمک دارید؟ (حداقل ۱۵ میلیون در هر میلیلیتر).
- تحرک (Motility): آیا اسپرم ها شناگران ماهری هستند یا فقط در جا میزنند؟ (حداقل ۴۰٪ باید حرکت پیشرونده داشته باشند).
- شکل (Morphology): آیا اسپرم ها ظاهر سالم (سر بیضی و دم کشیده) دارند یا اختلالات مختلفی دارند؟ (حداقل ۴٪ باید فرم نرمال داشته باشند).
رژیم غذایی برای تقویت اسپرم
این یک واقعیت علمی است؛ نمیتوانید فستفود و چربیهای ترانس بخورید و انتظار داشته باشید بیضهها اسپرم هایی با DNA سالم تولید کنند. باید روی تغذیه خود دقت لازم را داشته باشید.
گردو؛ پادشاه مغزها برای باروری مردان
اگر قرار است فقط یک تغییر در رژیم غذایی داده شود، باید اضافه کردن گردو باشد. روزانه ۷۵ گرم گردو بخورید. اسیدهای چرب امگا-۳ موجود در گردو مستقیماً روی غشای اسپرم مینشینند و انعطافپذیری و تحرک آن را بالا میبرند. تحقیقات نشان داده مردانی که گردو مصرف میکنند، زنده مانی (Vitality) اسپرم بسیار بالاتری دارند.
آنتیاکسیدانها: سپر دفاعی در برابر شکست DNA اسپرم
رادیکالهای آزاد (ناشی از آلودگی هوا، استرس و سموم) به DNA اسپرم آسیب وارد میکنند. برای خنثی کردن این آسیب ها، بشقاب شما باید رنگینکمانی از غذاها باشد:
- لیکوپن: گوجهفرنگی پخته (رب گوجه خانگی عالی است). بهترین ترکیب برای بهبود مورفولوژی یا شکل اسپرم.
- ویتامین C: پرتقال، فلفل دلمهای و کیوی. مانع چسبیدن اسپرمها به هم (آگلوتیناسیون) میشود.
- ویتامین E: تخمه آفتابگردان و روغن زیتون. محافظ غشای سلولی اسپرم است.
بیشتر بدانید: عوارض قرصهای تاخیری: همه چیز درباره مزایا و معایب در سال ۱۴۰۴
غذاهای مضر برای اسپرم
- گوشتهای فرآوری شده: سوسیس و کالباس قاتل تعداد اسپرم هستند.
- لبنیات پرچرب: استروژن موجود در چربی شیر گاو میتواند تستوسترون شما را سرکوب کند.
- سویا: سویا حاوی فیتواستروژن است؛ زیادهروی در آن تعادل هورمونی مردانه را بهم میزند.
اصلاح سبک زندگی: عاداتی که باید همین امشب ترک کنید
گاهی مسئله این نیست که چه کاری انجام دهید، مسئله این است که چه کاری را متوقف کنید. بیضهها بیرون از بدن قرار دارند چون باید خنکتر از دمای بدن (حدود ۳۴-۳۵ درجه) باشند. هر چیزی که این دما را بالا ببرد، تولید اسپرم را متوقف میکند.
۱. گرما، دشمن خاموش اسپرم
لپتاپ روی پا؟ صندلی گرمکن ماشین؟ حمامهای داغ و طولانی؟ سونا و جکوزی؟ همه را فراموش کنید. حتی لباس زیر تنگ و پلاستیکی هم میتواند دمای کیسه بیضه را بالا ببرد. بروید سراغ لباسهای نخی و آزاد. بگذارید جریان هوا کار خودش را بکند.
۲. موبایل در جیب شلوار
هنوز تخقیقات در این زمینه وجود دارد، اما شواهد زیادی میگویند امواج الکترومغناطیسی و حرارت ناشی از گوشی موبایل در جیب جلوی شلوار، میتواند به تحرک اسپرم آسیب بزند. احتیاط شرط عقل است؛ گوشی را در جیب کت یا روی میز بگذارید.
۳. سیگار و الکل
سیگار کشیدن باعث شکست کروموزومی در اسپرم میشود. حتی اگر بارداری رخ دهد، احتمال سقط جنین در همسرِ مردانِ سیگاری بالاتر است. الکل هم سطح تستوسترون را پایین میآورد و باعث آتروفی (کوچک شدن) بیضه میشود.
کدام مکمل های دارویی برای باروری مردان مفید است؟
در مورد مکمل های باروری باید این واقعیت گفته شود که فقط تعداد کمی از آنها پشتوانه علمی محکم برای تقویت اسپرم ضعیف دارند. قبل از مصرف حتما باید با اورولوژیست مشورت کنید، اما این مکمل های می توانند مفید باشند.
- CoQ10 (کوآنزیم کیوتن): بهترین ترکیب برای میتوکندری اسپرم که مسئول ساخت ATP برای اسپرم است. کوآنزیم کیوتن برای اسپرمهایی که تحرک کمی دارند بهترین ترکیب است.
- ال-کارنیتین (L-Carnitine): نقش کلیدی در بلوغ اسپرم و سوختوساز اسپرم دارد.
- زینک (Zinc) و فولیک اسید: روی برای ساخت تستوسترون و غشای خارجی اسپرم حیاتی است. کمبود زینک مساوی است با ناباروری در مردان.
- جینسینگ و ماکا (Maca Root): گیاهان باستانی که تحقیقات جدید نشان داده میتوانند میل جنسی و تا حدی تعداد اسپرم را افزایش می دهند.
جدول هدفمند: منابع غذایی بر اساس پارامترهای آزمایش اسپرم
اگر از طریق آزمایش اسپرم در خانه اسپو یا آزمایشگاه، متوجه ضعف در یکی از پارامترهای خاص شدهاید، این جدول راهنمای تغذیهای شماست:
|
پارامتر هدف |
ماده مغذی کلیدی |
بهترین منابع غذایی |
عملکرد در بدن |
|
افزایش تعداد (Count) |
روی (Zinc) |
جگر، گوشت قرمز، حبوبات، تخم کدو |
تنظیم تقسیم سلولی و تولید تستوسترون |
|
بهبود تحرک (Motility) |
ال-کارنیتین و امگا-۳ |
گردو، ماهیهای چرب، آووکادو، لبنیات کمچرب |
تامین ATP لازم برای میتوکندری اسپرم برای تحرک |
|
اصلاح شکل (Morphology) |
لیکوپن و فولیک اسید |
گوجهفرنگی پخته، سبزیجات برگ سبز، مارچوبه |
محافظت از ساختار فیزیکی در برابر رادیکالهای آزاد |
|
سلامت DNA و بقا |
سلنیوم و ویتامین E |
آجیل، تخممرغ، تخمه آفتابگردان |
جلوگیری ازتکه تکه شدن DNA اسپرم و مرگ سلولی |
|
کاهش چسبندگی (Agglutination) |
ویتامین C |
مرکبات، فلفل دلمهای، توتفرنگی |
ممانعت از چسبیدن اسپرمها به یکدیگر در مایع منی |
بیشتر بدانید: طول عمر اسپرم: همه چیز درباره حیات و بقای اسپرم در بدن
چگونه بفهمیم کیفیت اسپرم بهبود یافته است؟
تغییر سبک زندگی و مصرف مکملها نیاز به استمرار دارد. اما انتظار ۳ ماهه برای مراجعه به آزمایشگاه میتواند فرسایشی باشد. با استفاده از کیت آزمایش اسپرم در خانه اسپو شما میتوانید در طول این دوره ۹۰ روزه، تاثیر تغییرات رژیم غذایی و مصرف مکملها را به صورت ماهانه رصد کنید. اسپو به شما کمک میکند تا بدون استرسِ محیط آزمایشگاه، متوجه شوید که آیا تحرک و تعداد اسپرمهای شما در مسیر بهبود قرار دارد یا خیر. این پایش مستمر، اطمینان لازم برای ادامه مسیر را به شما و همسرتان میدهد.
دلایل اسپرم ضعیف در مردان
بیشتر افرادی که به پزشک مراجعه می کنند می گویتند: ما سه ماه رژیم گرفیتم، ورزش کردیم و مکمل خورده ایم، اما آزمایش اسپرم هنوز ناامیدکننده است. اینجاست که باید مشکلات دیگر مورد بررسی قرار گیرد. چون گاهی مشکل ساختاری است.
واریکوسل (Varicocele)
شایعترین علت برگشتپذیر ناباروری مردان. واریسِ سیاهرگهای بیضه باعث تجمع خون و گرم شدن بیضه میشود. این گرما اسپرمها را میکشد. تشخیص آن با معاینه ساده اورولوژیست یا سونوگرافی ممکن است و درمانش (جراحی میکروسرجری) میتواند نتایج را زیر و رو کند.
عفونتهای خاموش
گاهی وجود گلبولهای سفید در مایع منی (لوکوسیتاسپرمی) نشاندهنده عفونت نهفته پروستات یا مجاری است. این عفونتها با تولید رادیکال آزاد، اسپرمها را فلج میکنند. یک دوره آنتیبیوتیک ساده میتواند معجزه کند.
استراتژی جنسی: زمانبندی همه چیز است
برای بارداری، لازم نیست هر روز رابطه داشته باشید. در واقع، انزالهای خیلی مکرر (چند بار در روز) میتواند تعداد اسپرم را موقتاً کاهش دهد و فاصلههای خیلی طولانی (بیش از ۵ روز) باعث پیر شدن و کاهش تحرک اسپرمهای ذخیره شده میشود.
فرمول طلایی برای بارداری: در بازه تخمکگذاری همسرتان (پنجره باروری)، یک روز در میان رابطه داشته باشید. این کار به بیضهها فرصت میدهد مخازن را پر کنند و اسپرمهای تازه و سرحال را برای عملیات آماده نگه دارند. استفاده از روانکنندههای مصنوعی (لوبریکانتها) ممنوع است، مگر انواعی که برچسب “Sperm-Friendly” دارند؛ چون اکثر لوبریکانتهای معمولی قاتل اسپرم هستند.
جمع بندی:
تقویت اسپرم ضعیف یک پروژه است، نه یک معجزه یکشبه. بدن شما به طرز شگفتانگیزی انعطافپذیر است. با حذف سموم، خنک نگه داشتن بیضه ها و تغذیه درست، شما بهترین شانس را به نسل بعدی خود میدهید.
بیشتر بدانید: پریود مردانه (IMS) چیست؟ ۵ نشانه تغییرات هورمونی در آقایان
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا خودارضایی باعث ضعیف شدن اسپرم میشود؟
خیر، خودارضایی به خودی خود باعث ناباروری یا ضعف دائمی اسپرم نمیشود. اما اگر درست قبل از اقدام برای بارداری (زمان تخمکگذاری همسر) انجام شود، میتواند تعداد ذخیره اسپرم را موقتاً کاهش دهد. بهتر است در روزهای حساس، انرژی خود را ذخیره کنید.
۲. آیا کمپرس یخ روی بیضه برای تقویت اسپرم مفید است؟
ایده خنک نگه داشتن بیضه درست است، اما گذاشتن یخ مستقیم خطرناک است و میتواند باعث سرمازدگی بافت شود. بهترین کار شستشو با آب خنک (نه یخ) در حمام و پوشیدن لباسهای نخی و آزاد است. افراط نکنید!
۳. چقدر طول میکشد تا داروهای تقویت اسپرم اثر کنند؟
با توجه به چرخه تولید اسپرم، حداقل زمان لازم برای مشاهده تغییرات ملموس ۳ ماه است. مصرف داروها را پس از یک ماه قطع نکنید؛ بدن شما برای ساختن اسپرم های جدید به زمان نیاز دارد.
۴. آیا دوچرخهسواری برای اسپرم ضرر دارد؟
دوچرخهسواری طولانیمدت (حرفهای) به دلیل فشار زین به ناحیه پرینه و افزایش دما میتواند مضر باشد. اگر تفریحی رکاب میزنید مشکلی نیست، اما استفاده از زینهای نرم و حفرهدار و استراحتهای کوتاه توصیه میشود.
